TAROM NIZ KANJON


RIJEKA TARA

Tara je najveća planinska rijeka u Crnoj Gori i jedna od većih u Srbiji i Crnoj Gori. Izvire ispod planine Komovi, odakle kroz raznolik ambijent crnogoskih planina Bjelasice i Ljubišnje sa desne i Sinjavine, Durmitora i Pivskih planina teče do šćepan polja gdje sa rijekom Pivom stvara Drinu.

Na svom toku Tara je izgradila dolinu koja je u njenoj drugoj polovini prerasta u kanjon koji je najdublja rečna erozija u našoj zemlji i Evropi a po dubini druga u svijetu, posle kanjona Kolirada u Americi.





PORIJEKLO NAZIVA (IMENA)

O porijeklu imena rijeke Tare govore uglavnom legende. Pouzdano se zna da su tarine obale u stara vremena naseljavala ilirska plemena medju kojima su bili najpoznatiji Autarijati. Predanje kaže da su Autarijati bili na vrhuncu sreće i blagostanja kada im je zaprijetila velika nesreća. Naime radjanje ženske djece postalo je veoma rijetko dok nije sasvim nestalo.Tako su Autarijati morali protivno svojim običajima da dovode nevjeste iz susjednih plemena, koja su sve više pristizala. Nove nevjeste kojima se jezik autarijata učinio teškim, djecu su učile svom jeziku. Jezik Autarijata tako je počeo da nestaje i iščezava. Tako sasvim nestade iz upotrebe. Ime reke koju su nazivali AUTARAH predje u TARAH a potom u TARA. Tako ime rijeke postade jedini pouzdan znak njihovog bitisanja na njenim obalama.

Postoje tvrdnje da je ime je dobila po nekoj Ilirskoj kraljici, takodje se priča da je Tara staroindijska reč koja znači «Silovito jaka snaga».

Tara kao pojam veoma je rasprostranjen u svijetu, za neke od njih znamo. Tara je planina u Srbiji, pritoka rijeke Irigiša u Sibiru, brdo u Irskoj, selo u državi Ontario-Kanada, gradić u Australiji, moreuz u Filipinskom arhipelagu, i veoma rasprostranjeno žensko ime. Jedna statistika kaše da ih u Srbiji i Crnoj Gori sada ime preko 100, a da je većina data zbog podsjećanja na rijeku Taru.


Nastanak splavarenja na Tari

Pored toga što je rijeka Tara poznata po kanjonu, kao lijepom i grandioznom, po čistoj vodi i uopšte po ljepoti, Tara je poznata po splavarenju. Splavarenje kao turistički program na Tari počelo je 1964.godine, a nešto ranije organizovano je na Drini. Nacionalni park Durmitor bio je organizator a „Unisturist“ iz Foče kao turistička agencija pružala je tehničke usluge.

Prije ovog oblika turizma niz Taru je vršeno triftanje balvana (slobodno plovljenje kao oblik jeftinog transporta).Ovaj posao je počeo krajem 19.vijeka, a organizovala ga je austrougarska vlast. Do 1918.godine transport je vršen samo sa područja desne obale Tare u dužini 20 km, a izmedju 1 i 2.svjetskog rata praktično u toku Tare do Mojkovca. Ovaj transport vršen je do 1970.godine.

Radnici koji su radili ovaj posao bili su triftari. Triftovima je transportovana ogromna količina gradje. Debla ili balvani sa strana kanjona otiskivani su takozvanim rižama ili točilima, da bi ih triftari otiskivali u vodu. Zbog velikih količina gradja se na pojedinim mjestima zaustavljala ili lagerovala (na suženjima, zaglavljivanje i sl.) Otiskivanje lagerovane gradje nazivalo se probijanje lagera, kao najopasniji deo posla a to su poštari, a česti nazivi „pošta“ potiče od pogibija poštara.. Visina lagera na Lazinom kamenu bivao je i do 10 metara visok. Pomoćno sredstvo triftara bile su splutine (mali splavovi od 2 do tri debla) kojim su se oni kretali niz rijeku, posebno niz brzake. Posada splutine bili su prednjak i zadnjak, opremljeni prednjak capinom a zadnjak obično užetom za rajzanje (pričvršćivanje za obalu dok se probija lager. Na začelju trifta kretala se hodarica (poslednji trift) i otiskivala zaustale balvane.


Drveni splav

Drveni splav je naslednik „splutine“ u nešto izmijenjenom obliku a splavari naslednici triftara a dijelom i poštara. Od triftanja nastalo je splavarenje ali u turističke svrhe. Današnji drveni splav gradi se od 12 do 14 debala dužine 8 do 12 metara (od kojih su dva debla duža po 2 metra, radi postavljanja. Optimalna debljina debala je oko 25 cm. Prednji kraj splava treba da je uži (oko 3 m ) u odnosu na zadnji (oko 4 m), zbog ulaska u bukove i izmedju prepreka. Debla se povezuju metalnom sajlom koja se ukiva klamfama, a ojačanje se vrši ukuvanjem žilavim granama. Na prednjem i zadnjem kraju splava postavljaju se: podloška, stožac, na stožac se natiču dumenovi a na dumenove se postavljaju peraje. Splavari su prednjak i zadnjak. Gosti (turisti) na splav se nalaze na sredini splava, sjedaju na tzv.krevet (veličine 2 h 2 m). Krevet se prekriva najilonom, u šta se smeštaju hrana i druge potrepštine. Na ivicama splava mogu se postaviti stubići (4 kraja) koji se povezuju konopcem radi pridržavanja putnika. Splavar je komandant na splavu i njegove naredbe moraju se poštovati.


OSNOVNI PODACI O RIJECI TARI I KANjONU

  • - Dužina Tare 140,5 km
  • - Dužina kanjona Tare (od utoke lijeve pritoke Tare u s.Bistrica - 80 km
  • - Dužine plovnog puta za splavove i čamce od šljivanskog do Lever Tare 10, Radovan luke 24, Brštanovice 49 i do šćepan Polja 60 km.
  • - Izvor (nastanak) Tara nastaje u mestu Han Grančića ispod planine Komovi
  • - Nastaje od rečica Opasanice i Veruše
  • - Nadmorska visina nastanka     1089 m
  • - Nastanak voda- vode Tare nastaju sa kracima šrokletija i Komova sa nadmorskih visina i do 1850 m
  • - Nadmorske visine Tare na svom toku: utoka Bistrica (s.Bistrica, početak kanjona Tare) - 760 m, šljivansko (Splavište) - 638 m, Pored starog mosta- 610 m,Manastir - 607 m, Lever Tara (Žugića luka) - 590 m, Mušova vrela - 584 m, Bijela vrela - 580 m, Lazin kamen -     568 m, Utoka Drage - 552 m, Radovan luka - 550 m, Most u Tepcima - 548 m, Sige Bajlovića - 522 m, Sušica - 519 m, Sige Jovovića - 510 m, Brštanovica - 498 m, Uzlup - 463 m, šipčanica - 448 m, šćepan polje - 433 m
  • - Površina sliva  oko 1900 km2

    Vodostaj na mernim stanicama:

  • - Most na Tari(stari)    mah.646 cm (24.10.1974.g.) min.20 cm (06.10.1961.g.)
  • - Most u s.Tepca         mah.432 cm (17.11.1979.g.) min.15 cm ( 15.10.1961.g.)


    PROTICAJI VODE

    - Srednji godišnji proticaj vode na ušću  82 m3/sek.

    - Maksimalni mesečni srednji 275 m3/sek.

    - Minimalni mesečni srednji  29 m3/sek.

    - Maksimalni zabelježeni proticaj 969 m3/ sek ( 17.11.1979.godine)

    - Minimalni zabilježeni proticaj 6 m3/sek (oktobar 1985.godine)

    - Najmanji zabilježeni vodostaji u zadnjih 100 godina je u 1985 godini kao najsušnijoj.

    - Temperature vode Tare (srednje): januar - 4,1; februar – 4,3; mart – 5,3; april – 6,0; maj – 8,0; jun – 10,8; jul – 12,6; avgust – 12,3; septembar – 10,7; oktobar – 9,1;novembar – 6,3 i decembar – 4,7 stepeni celzijusovih.

    - Srednja godišnja temperatura vode je  7,8 stepeni;

    - Ekstremno visoke      06.jul 1981 i 25.jul 1983 – 15 stepeni

    - Ekstremno niske 08.januar 1979. – 0,6 stepeni i 09. i 10. januar 1978. – 0,8 stepeni


  • Kvalitet vode: prva klasa boniteta odnosno oligosaprobnim-čistim vodama. Bistra je, bez boje i mirisa, bogata kiseonikom. Slobodnog amonijaka, fenola,deterdženata, saponina, cijanida, nitrata i nitrita nema. Od Mojkovca ima gvoždja, olova i cinka.

    Dubina kanjona Tare - prosečna oko 1000 m, najveća 1343 m izmedju Velikog štuoca (2104 M) sa lijeve i Obzira sa desne (1886 M).




  • VEĆI IZVORI i PRITOKE OD BISTRICE do šĆEPAN POLjA

    U rijeku Taru od ulaska u kanjon do utoke u Drinu kod šćepan polja uljeva se 36 rečica, potoka i izvora od čega 15 sa lijeve i 21 sa desne strane. Svi navedeni vodotoci su stalni sa različitom izdašnošću vodom, medjutim u kišnim dijelovima godine broj tarinih snadbjevača vodom je daleko veći. Svaki izvor, potok ili rečica je zanimljiva na svoj način.Evo njihovih naziva:Bistrica,Kod manastira Dobrilovina, Ćorbudžak,Bijelo vrelo (ispod Dobrilovine),Vaškovska rijeka,Bjelovac,Vrelo kod Prenćanskog mosta,Mesni potok,Ljutica,Selačka rijeka,Vruljci kod manastira,Izvori u s.Tara Djurdjevića ,Leverska rijeka,Izvori u s.Lever Tara,Aluški i Selinski potok,Mušova vrela, Bijela vrela,Izvor na Lazinom kamenu,Izvor u Luci Ninkovića,Sige (Bobovske),Draga,Tomino vrelo,Izvor u Radovan luci,Ogradjenički mlini,Mlinski potok u s.Tepca,Suvi izvor ili Lizavičko vrelo,Sige Bajlovića,,Sušica,Gubavički potok ili Markovića mlini, Nozdruć, Sige Jovičića, Brštanovačko vrelo, Urva, Ljutnica,šipčanica,Maniti potok,Gubavički potok

  •    











    MANASTIRI I CRKVE NIZ KANjON TARE

    U kanjonu Tare gradjene su crkve i manastiri u najstarija vremena. Kao u mnogim krajevima naše zemlje vjerski objekti su gradjeni na nepristupačnim terenima kako bi bili sakriveni, jer su često kroz istoruju bili meta raznih neprijatelja a posebno u tursko doba. Tara je često u istoriji bivala granica pa su često i vjerski objekti bili mete rušenja i paljenja. U kanjonu Tare nalaze se tri posebno zanimljiva pravoslavna vjerska objekta. To su manastiri u s.Dobrilovina, u s.Premćani i s.DJurdjevića Tara. Jrdno selo u šarancima nosi ime Bogomolje, a razlog za to je što su bogomolje bile udaljene od selka, meštanima je bilo daleko da idu do njih ali su okretali se prema svom manastiru i molili se bogu. Jedan zaseok u istom području nosi ime Kapa, a razlog je sličan samo što su meštani okrenuti svom manastiru skidali kapu iz poštovanja.

       

    Inače zbog siromaštva ovoga kraja u kanjonu Tare su gradjeni manastiri i crkve malih dimenzija ali veoma interesantne arhitekture. Iako duboku sakriveni u kanjonu često su rušeni. Manastiri u kanjonu Tare imali su velika imanja i za to vrijeme značajno bogatstvo koje se ogledalo u broju ovaca i koza. Postoje legende da su manastiri u Dobrilovini, Dovolja i Djurdjevića Tara imali i mljekovode kojima je transportovano mlijeko sa ispaša iz Sinjajevine (u Dobrilovini) i Kozlinovače(s.Tara Djurdjevića). Ime manastira Dovolja legenda kaže potiče od toga što je bilo svega dovoljno. Manastiri i crkve u kanjonu Tare su:U Dobrilovini(sv.DJordjija), U Premćanima-Dovolj(presvete Bogorodice), U Djurdjevića Tari (Sv.Arhandjela Mihaila), Crkva Sv.Petke u selu Tepca i Manastir Sv.Jovana Krstitelja u šćepan polju.

     
  • BUKOVI NA TARI

    šljivansko – Lever Tara

    1.Trešnjički bukovi (Pod mostom, Veliki kamen, Matijina pošta) 2.Buk Bijele ploče 3.Buk Arandjel

    Lever Tara – Radovan luka

    1.Nevidjen 2.Crne ploče 3.Obodina (gornja i donja)

    Radovan luka – Brštanovica

    1.DJurašica 2.Gradina 3.Tepački bukovi (gornji i donji) 4.Siljevački 5.Lizavica 6.Nozdruć 7.Prodrta usov

    Brštanovica-šćepan polje

    1.Brštanovački (gornji i donji) 2.Pećine 3.Taranina pošta 4.Borovi 5.Varda 6.Ćelije 7.Mladićki vir 8.Vjernovića buk (gornji i donji) 9.Buk grab 10.Zelenac 11.Uzlup 12.Žanj 13.Ljutnica 14.Liječevina mlini

    15.Krsmanov kamen 16.Kadijin kamen 17.šipčanica 18.Papratište 19.Čegrlo 20.Debelo jošje 21.Crvena stijena 22.šćepan polje


  • MOSTOVI NA TARI

  • 1. Đavolje lazi-priručni od drvenog brvna

    2. Prenćanski most

    3. Stari most na Tari (ostaci)

    4. Veliki most na Tari (Budičevica)

    Projektant:dipl.ing. Mijat S.Trojanović iz Beograda
    Izvodjač radova: Preduzeće Đ"Antonović ADĐ" iz Pančeva
    Finansijer:Ministarstvo gradjevina Kraljevine Jugoslavije
    Vrijeme gradjenja:1938,1939 i 1940.godine
    Vrijednost radova:  Predvidjena 9.212.818 dinara, Konačna11.200.200 dinara
    Visina iznad rijeke:150 m
    Dužina mosta:365 m
    širina kolovoza:  5,5 m + 2h50 cm
    Nadmorska visina kolovoza :od 805,94 m do 811,28 m

    5. Rimski most u Lever Tari

    6. Tepački most

    7. Bijeli do (ostaci)

    8. Bijeli brijeg

    9. Brana preko koje je bio most kod Uzlupa

  • 10.Most na šćepan polju


  • BILjNI SVIJET DURMITORA I KANjONA TARE

    Na prostoru Durmitora registrovano je 1.325 biljnih vrsta, koje su svrstane u 484 roda i 129 familija. U kanjonu Tare registrovano je 220 biljnih vrsta od čega 86 drvenastih

    Karakteristični predstavnici četinarskih vrsta: Planinski bor(krivulj) – Pinus mugo; Crni bor – Pinus nigra; Munika – Pinus heldreichii; Smrča – Picea excelsa; Jela – Abies alba; Beli bor – Pinus silvestres; Kleka – Juniperus nana;

    Karakteristični predstavnici listopadnih vrsta: Joha – Alnus incana; Bukva – Fagus moesiaca; Crni grab – Ostrya carpinifolia; Jasen -; Orah - ; Hrast – Quercus petraca; Planinski javor – Acer heldreichii;

    Posebnu vrijednost flore Durmitora prestavlja veliki broj endemičnih i reliktnih vrsta. Najznačajniji Durmitorski endemiti su: Durmitorski kaludjerak (Gentianella laevicaludž), Glišićev zvončić (Edraianthus glisicii), Marijev jeremičak (Daphnemalyana), durmitorska divizma (Varbascum durmitoreum),Braun-Blankeov odoljen (Valeriana brauni-blauljnetii), pivska krčagovina (Amphoricarpus autariatus), durmitorska bokvica (Plantago durmitorea), durmitorski kim (Carum valenovskyi), crnogorska mahunka (Biscutella laevigata) i još neke.



  • ŽIVOTINjSKI SVIJET DURMITORA

  • Durmitorsko područje nudi raznovrsna staništa životinjskom svijetu.Sačuvane su neke vrste kojih sada nema na drugim sličnim planinama. Faunu Durmitora karakterišu vrste karakteristične za Dinaride.

    Životinjski svijet ima izuzetan ekološki i estetski značaj, jer Durmitor bez ovaca,goveda, divokoza, vukova, tetrebova, orlova i dr. ne bi bio ono što jeste, bio bi pust i bezglasan.

    Prostranstvo Durmitora od rječnih kanjona do vrhova pružaju pogodne uslove za uzgoj domaćih životinja, za staništa divljači ptica, gmizavaca, riba i drugih životinja.

    Posebno zanimljive vrste divljih životinja su:divokoza, medvjed, veliki tetrijeb, vuk divlja svinja, kunica i dr.

    U vodi Tare žive: pastrmka, lipljan mladica i škobalj      

    U kanjonu Tare veoma su rasprostranjene zmije otrovnice kao šarka i poskok, a od neotrovnih bjelouška


  • NAJPOZNATIJE PEĆINE U KANjONU TARE:

    U kanjonu Tare registrovano je 80 pećina različitih karakteristika, a najpoznatije od njih su:

    šalintrača- 56 m,škola(manastirska) – 45 m,šaranska- 31 m,Bajova pećina,Pećina Radonjica,Na Splavištu-156 m,Sutica-preko 100 m,Jama Čavčanica-128 m duga, 92 m duboka (s.Brajkovača),Bucavica-neispitana,Dakića pećina,Pećina Crijemuša